Inuusuttut killilersuutitoqqat kingornussassarinngilaat – periarfissalli

all.: Ineqi Kielsen, Siumumi politikkikkut siulittaasup tullia aammalu Folketingimut qinigassanngortittoq

Inuiaqatigiit aningaasaqarnikkut qanoq inissisimanerat kisiat tunngavigalugu nalilersorneqarsinnaanngilaq.

Aamma nalilersorneqartarpoq suna kinguaariinnut tulliuttunut tunniunneqarnersoq.

Nunatta siunissaa pillugu oqallikkaangatta namminersorneq, naalagaaffiup ataatsimoortumik tapiissutai aammalu geopolitikki eqqartorpagut. Kisianni akisussaaffitsinni misilinneqarfissarput allamiippoq.

Taanna tassaavoq inuusuttut suna kingornussarissaneraat.

Aaqqissuussaanermi killilersuutit?
Imaluunniit periarfissat?

Apeqqut taanna politikkikkut salliutinneqartariaqarpoq.

Inuiaqatigiinni amerlassuseq – pisussaasoq imaluunniit periarfissaq?

Nunatsinni innuttaasut agguaqatigiissillugu utoqqaassutsikkut ukiukittunnguupput. Innuttaasut amerlasuut 30-t inorlugit ukioqarput. Tamanna artukkiutaanngilaq. Oqaluttuarisaanermi periarfissatsialaavoq.

Europami nunani amerlasuuni utoqqaliartorneq ajornartorsiutaavoq annertooq. Sulisinnaasut ikiliartorput. Pilersuisinnaasut artukkiartorlutik. Nutaanik pilersitsisinnaassuseq annikilliartorluni.

Kalaallit Nunaat allamik inissisimavoq.

Kinguaariit ukiuni 30–40-ni tulliuttuni ilusilersuisinnaasut pigivagut. Kisianni aatsaat aningaasaliiffigineqarunik.

Taamaanngippat akerlianik pisoqarsinnaavoq:

Nunamik qimarrarneq.
Allanut isumalluuteqarneq.
Piginnaasanik annaasaqarneq.

Inuiaqatigiinni amerlassuseq pisussaanngilaq.

Politikkikkut akisussaaffiuvoq.

Ilinniartitaaneq – nuna tamakkerlugu piginnaasaqarneq

Kalaallit Nunaat siunissami suliassaqarfiit amerlanerusut nammineq tigusinnaassaguni – aningaasaqarnermut maleruagassiineq, nunanut allanut attaveqarneq imaluunniit illersornissaq – piginnaasanik pisariaqartitsivoq.

Inatsisilerituunik.
Aningaasaqarnermik ilisimasalinnik.
Diplomat-inik.
Ingeniør-inik.
Ilisimatuunik.

Inuusuttut Kalaallit Nunaanni aammalu nunani tamalaani aaqqissuussaanerit akornanni ingerlaarsinnaasut pisariaqartinneqarput.

Taamaattumik ilinniartitaaneq inuttut siuariartornissamut kisiat isigineqassanngilaq.

Naalagaaffiup piginnaasaqarneranut periusissatut aningaasaliineruvoq.

Danmarkimi nunanilu allani ilinniarnissamut periarfissat nukittorsarneqartariaqarput.
Ilisimatusarfik ineriartortinneqartariaqarpoq.
Ilinniarnermik naammassinninnermiit sulilernermut ikaarsaariarneq Kalaallit Nunaanni pitsanngorsarneqartariaqarpoq.

Inuusuttut piginnaasatik angerlarsimaffimmi atorneqarsinnaanngitsut misigigunikku, allanut ingerlaassapput.

Tamanna ilumoortuunnginnerunngilaq.
Pissusissamisuuginnarpoq.

Brain drain imaluunniit brain gain?

Inuiaqatigiit mikisut amerlanertigut brain drain-imik nalaataqartarput – inuusuttut pikkorissut nunamik qimattarput uteqqittaratik.

Kisianni tamanna pinngitsoorneqarsinnaanngilaq. Brain gain-imut allanngortinneqarsinnaavoq.

Angerlamut uterneq orniginarsarneqartariaqarpoq.

Tamanna pisinnaavoq ilaatigut:

Pisortani ingerlatsivinni siuariartorfissat pilersillugit
Inuussutissarsiornermik aallartisaasunut tapersersuillutik
Ilisimatusarnermut aningaasaliissuteqarnikkut
Attaveqaqatigiinnermut aaqqissuussinernik pilersitsinikkut
Piffissami aalajangersimasumi angerlartitsinissamut aaqqissuussinernik atuutilersitsinikkut

Inuusuttut pisussaaffimmik tunngavigalugu uteqqissasut naatsorsuutigisariaqanngilagut. Uternissap orniginarsarneqarnissaa pilersittariaqarparput.

18-inik ukioqalernerup isiginninnera

Inersimasutut aallartinneq pingaarutilerujussuuvoq.

Inuusuttut tamarmik 18-inik ukioqalerunik aaqqissuussaasumik nunami allamiinnissamik periarfissaqartinneqarsinnaappata – naalagaaffeqatigiinnermi imaluunniit nunani tamalaani – attaveqaasersuinermik aammalu misilittagaqarnermik pilersitsinissaq siunertaralugu?

Aaqqissuussineq taamaattoq kinaassutsimik aammalu silarsuaqarnerusumik isiginninnermik nukittorsaataasinnaavoq.

Inuk kinaassutsini ilisimallugu nunarsuaq paasillugu angerlamut nukittunerulluni uteqqittarpoq.

Inuussutissarsiornermik aallartisaaneq aamma aningaasaqarnikkut nammineersinnaaneq

Namminersorneq naalagaaffik pillugu kisimiunngilaq. Inuk pillugu aammaavoq.

Inuusuttut periarfissanik kingornussassarisariaqarpata, aningaasaatinut, siunnersuinermut aammalu niuernermut isersinnaaneq pisariaqartinneqarpoq.

Kalaallit Nunaanni inuussutissarsiornermik aallartisaaneq immikkut ajornartorsiutitaqarpoq: niuerfik mikisoq, assartuineq akisooq, aningaasaliissutinik annertuumik isumalluuteqartarneq killeqartoq.

Tamanna nutaaliaasunik aaqqiissutissanik pisariaqartitsivoq.

Mikro- aningaasaliissutinut aningaasaateqarfiit.
Digitalimik attaveqaatit.
Issittumi nutaaliornermut attaveqaqatigiinnerit.

Inuusuttut sulisartuinnaasariaqanngillat.
Suliffeqarfinnik pilersitsisariaqarput.

Tarnikkut nukittussuseq aamma ataatsimoorneq

Siunissaq aningaasaqarnermik kisimi tunnganngilaq. Atugarissaarneq aamma pingaaruteqarpoq.

Inuusuttut Kalaallit Nunaanni immikkut unammilligassaqarput: nunap avinngarusimanera, ilinniarfissatigut killeqarnerit, sumiiffinni ataasiakkaani inuiaqatigiinni ajornartorsiutit.

Politik taamaalilluni tarnikkut nukittussuseq pillugu aammaassaaq.

Kultur, timersorneq, ataatsimoorneq aammalu nammineq kajumissutsimik suliaqarnermi peqataaneq pingaaruteqanngitsutut isigineqarsinnaanngillat.

Inuiaqatigiit inuusuttut imminnut pingaaruteqartutut misigiffiat tassaavoq inuiaqatigiit siunissaqarnerusut.

Kalaallit Nunaat nunarsuarmi – nunarsuarlu Kalaallit Nunaanni

Inuusuttut silarsuarmi nunarsuaq tamakkerlugu ataqatigiissumi peroriartorput.

Digitalimik teknologi aqqutigalugu Nuummi inuusuttoq sekundialunnguit ingerlaneranni nunarsuarmi attaveqarsinnaavoq. Tamanna periarfissiivoq – kisianni aamma unammilligassiivoq.

Kalaallit Nunaat piginnaasallit tigummiinnarusukkuni nunanut allanut eqqarsartariaqarpoq.

Oqaatsinik arlalinnik piginnaaneq nukittorsarneqartariaqarpoq.
Nunani tamalaani suleqatigiinneq annertusarneqartariaqarpoq.
Inuusuttut Kalaallit Nunaanniittut nunarsuaq tamakkerlugu attaveqaatinut isersinnaasariaqarput.

Kisianni nunarsuarmut ammanerup kinaassutsimik annaasaqarnermut kinguneqassanngilaq.

Kinaassuseq aammalu silarsuaqarneq ataatsikkut ingerlattariaqarput.

Qinersiviup sivikissusaa imaluunniit kinguaariit isiginninnerat

Politik amerlanertigut ukiuni sisamani ingerlanneqarpoq.

Kisianni inuusuttunut politikk ukiuni 20-ni isiginnittariaqarpoq.

Ullumikkut ilinniartitaanermut, inuussutissarsiornermut aammalu ingerlatsivinni piginnaasanik ineriartortitsinermut anguniagaqartumik aningaasaliigutta, kinguneri kinguaariit tulliuttut akornanni aatsaat ersarissumik takuneqassapput.

Tamanna piffissamik pisariaqartitsivoq.
Tamanna sivisuumik eqqarsarnissamut sapiissuseqartariaqarpoq.

Namminersorneq klasselokalimi aallartittarpoq

Kalaallit Nunaata siunissaa pillugu oqallinneq namminiilivinnissamut apeqqummut appartinneqartarpoq.

Kisianni namminiilivinneq taasisitsinermi aallartinneqanngilaq.

Klasselokalimi aallartittarpoq.
Inuussutissarsiornermik aallartisaasumi.
Ilisimatusarfimmi immikkoortortami.
Nunani tamalaani attaveqaqatigiinnermi.

Inuusuttut kalaallit ingerlatsiviit nukittuut aammalu periarfissat piviusut kingornussarigunikkit, siunissamut tunngatillugu ilisimasaqarlutik aalajangiisinnaassapput.

Aaqqissuussaanermi killilersuutit kingornussarigunikkit, aalajangiineq teoriinnaqassaaq.

Naggasiut

Inuiaqatigiit ullumikkut pissutsit aqutsisinnaapput.

Imaluunniit siunissaq ilusilersorsinnaavaat.

Kalaallit Nunaat ukiuni 20-ni tulliuttuni nukittuunngussappat, ullumikkut inuusuttut aallartiffigisariaqarpagut.

Killilersuutit kingornussassarinngilaat.

Periarfissat kingornussassarivaat.

Tamanna inuusuttunut politikkiaannaanngilaq.

Nunap pingaarnerpaatut suliniutaa.